از 13 سالگی به دمام و دمام زنی علاقه داشت و دمام ساختن و دمام زنی را از حسینیه بوشهری ها در آبادان نزد حمید خلیجی و بلال و رمضان آموخت، حدود 48 سال است که دست و پنجه اش با پوست و چوب دمام آشناست و گوشش به صدای سنج و دمام عادت کرده. شبهای محرم با پای برهنه و با نگاهی نافذ و خشن در وسط هیئتش مراقبت دمام زنهاست که از نت خارج نشوند و نوای دمامش خراب نشود. صدای دمامش از بین همه هیئت های دمام زنی دیلم قابل تشخیص است.

چراکه دمام زنی را با عشق و علاقه خاصی از کودکی و پیش اساتید دمام سازی از آبادان آموخته است.

در آستانه محرم حسینی و به بهانه معرفی یکی از قدیمی ترین دمام زنان و دمام سازان دیلم به هیئت دمام زنی مسجد امام خمینی رفتیم و گفت وگویی با این دمام ساز مشهور دیلمی ترتیب دادم.

مصطفی حمادی ، متولد 1331 و ساکن دیلم، دارای هفت فرزند پسر است. بانی هیئت دمام زنی مسلم ابن عقیل مسجد جامع امام خمینی(ره) دیلم است و حدود 38 سال است که در مسجد امام خمینی(ره) همراه با حاج ابوالقاسم خلیلی، علی آهنکوب، حاج محمد جعفرزاده و بچه هایش در این دستگاه عزاداری می کند.

دمام زنی را از کجا یاد گرفتید؟

حمادی: در آبادان از نوجوانی علاقه زیادی به نوای دمام و دمام زنی داشتم و در حسنیه بوشهری ها خدمتگزار بودم و دمام زدن را پیش حمید خلیجی، بلال و رمضان در آبادان آموختم و حدود 38 سال پیش به دیلم آمدم و با کمک مرحوم حاج فرج اله خلیلی هیاتی تشکیل دادم و الان هم در خدمت مردم دیلم و نوکر آقا امام حسین(ع) هستم.

دمام را از کی آماده می کنید؟

حمادی: برای ساختن دمام از حدود دو ماه قبل از ماه محرم پوست گوسفند را از کشتارگاه می خرم و همراه با چند نفر از بچه های هیئت و بچه هایم در منزل مسکونی ام در حیاط ساختمان 16 واحدی بنیاد مسکن اقدام به درست کردن دمام ها می کنیم.

دمام ها را چگونه و با چه ابزاری می سازید؟

حمادی: یک دمام تشکیل شده از درام،پوسه، بند و تسمه(کولی). اول اینکه هر سال باید پوست های دمام را تعویض کرد چون پوست دمام به مرور زمان خراب می شود،  برای درست کردن دمام ابتدا هر سال پوست گوسفند را دو ماه قبل از ماه محرم و صفر از کشتارگاه می خریم، پوست گوسفند را از 5 تومان خریده ام تا الان که 8 هزار تومان است.

درام(محفظه استوانه ای دمام) از جنس پلیت گالوانیزه است و آنها سفارشی از آبادان دانه ای 80 هزار تومان می خرم و به دیلم می آورم. ساخت هر دمام بدون خرید قوطی ها حدود 35 هزار تومان هزینه دارد. البته از راه ساخت و فروش دمام به دیگر هیئت های دمام زنی دیلم مقداری از این هزینه را تامین می کنم.

اگر امکان دارد توضیح بیشتری در خصوص ساختن دمام بدهید؟

حمادی: برای درست کردن دمام ابتدا درام ها یا محفظه استوانه ای فلزی را رنگ آمیزی کرده و پس از خشک شدن دو سوراخ در کنار هم به صورت قرینه در وسط قوطی استوانه ای و در دو طرف آن ایجاد می کنیم این سوراخ ها برای خروج هوا و بیرون رفتن صدای دمام و نوعی تنظیم کننده صدای دمام است.

پس از آن دو تکه سیم دورشته ای دو دو سر قوطی کرده و محکم می بندیم سپس پوست هایی که موهایش را تراشیده ایم به اندازه دو برابر قطر سر درام بریده و بر روی درام می گذاریم و از زیر سیم ها آن را رد می کنیم و می کشیم تا محکم شود.

پس از آن یک تکه بند هفت بغلی(حدوداً 10متری) که این بندها رو مرحوم امانی خلیفه ای از کویت برایم می آورد و خیلی هم محکم است و جنس شان از کُمبار(از پوست درخت نارگیل درست می شود)که برای هر دمام آماده شده را از سوراخ های دور پوست و از زیر سیم ها رد کرده و یکی در میان به اندازه یک وجب از هم می کشیم تا محکم شود و بعد هم کولی دمام (تسمه هایی که با آن دمام را به دوش می اندازند) را به دمام می بندیم.

حالا دیگر دمام آماده است و آنها را به هیئت در منزل حاج ابوالقاسم خلیلی می بریم و از شب اول محرم قبل از زدن باید حتما آنها را گرم کنیم.

زحمت آوردن هیزم برای آتش زدن و گرم کردن دمام ها را هم آقای رحمانی(داماد مرحوم حاج فرج اله خلیلی) می کشد.

سنج ها را از کجا تهیه می کنی؟

حمادی: سنج ها را به طور سفارشی از آبادان تهیه می کنم و در تعمیر آنها هم بچه هایم کمک می کنند، بهرام تنگستانی از سنج زنان معروف دیلم است و سال هاست در این هیئت سنج می زد و الان هم اکبر عوض زاده، جواد و علی مرادی، کیوان مرادی، مصطفی دیلمی و حسن دشتی سنج می زنند.

 بوقی که در هنگام دمام زنی استفاده می کنی را از کجا تهیه کرده ای؟

حمادی: این بوق از شاخ بزکوهی ساخته شده و حدود 40 سال پیش در آبادان خودم آنرا تراشیده و ساخته ام و الان 40 سال است که شیپور هیئت دمام زنی ما این بوق است و از بوق زن های قدیمی هیئت اکبر زاهدی پور بود و الان هم که آقای ابراهیم بشیری،حسین مرادی،فیاضی و پسر خودم بوق میزنند.

چوب های دمام را از کجا تهیه می کنید؟

حمادی: چوبها از درخت نخل است و آنها را از آبپخش تهیه می کنم. بچه ام ماشین کرایه می کند و از آبپخش 80 تا 100 چوب می آورد و بعد خارهایش را می زنیم و پس از برش دو سر چوب پیش تراشکاری مجتبی کورش فرد آنها را برش می زنم و خودم یکی یکی باد دقت و حوصله آنها را می تراشم.

چند تا دمام و چند تا دمام زن دارید؟

حمادی: هرسال حدود 15 تا دمام آماده می کنیم و البته دمام های سال قبل را استفاده می کنیم ولی ممکنه درام ها پوسیده یا خراب شوند که آنها را هم یا تعویض یا تعمیر می کنیم آنهایی هم که نیازبه رنگ آمیزی دارد مجدداً رنگ آمیزی می کنیم. هیئت ما حدود30 تا دمام زن دارد تا شب چهارم 8 دمام بیرون می آوریم و از شب چهارم به بعد 10 دمام بیرون می آوریم چون تعداد دمام زن ها از شب چهارم به بعد بیشتر می شود.

سه تا اشکون زن(اشکون ضربه ای است که با ریتم چهار تا چهار تا زده می شود) داریم، آقای صالح حمادی برادرم از اشکون زنهای قدیمی دیلم بود و همچنین آقای علی آهنکوب که یکی از بهترین اشکون زن های دیلم هست و آقای حمیدرضا عباسیان و آقای ابراهیم بشیری هم که چندسالی است به هیئت آمده اند و در این دستگاه عزاداری می کنند.

اشکون زنها در دو طرف حلقه دمام زنی می ایستند و بقیه دمام زنها هم دو به دو روبروی هم  می ایستند با علامت خودم یکی یکی اشکون زنها شروع به زدن می کنند یعنی اولی که اون سر حلقه دمام زنی است شروع می کند و 4 تا 4 تا می زند بعد از آن با اشاره خودم قطع می کند و بعد اشکون زن بعدی شروع می کند.

چه چیزی باعث شده تا هنوز پس از 45 سال دمام ساختن و دمام زدن را ادامه دادی و آن را رها نکردی؟

حمادی: عشق حسینی و عشق به آقا اباعبدالله الحسین(ع)،شور محرم و حمایت های بی دریغ حاج ابوالقاسم خلیلی و پدر مرحومشان حاج فرج اله خلیلی که در طی این سالها در کنارم بوده اند و اکنون هم چند سالی است که در منزل آقای رحمانی(داماد مرحوم حاج فرج الله)هستیم و کمک و حمایتم می کند و تا زنده ام خودم و بچه هایم این دستگاه عزاداری امام حسین(ع) را رها نمی کنیم.

از قدیمی هایی که سال های گذشته با هیئت بودند و الان در قید حیات نیستند برایمان بگویید؟

حمادی: مرحوم درویش جوهری و پسر مرحومش غلامحسین، مرحوم حاج فرج اله خلیلی،مرحوم حاج جواد بوشهری، مرحوم حاج محمد(سنگور)بوشهری(پدر محمود بوشهری)، مرحوم حاج حمید قره باغی، مرحوم حاج حمید دریانورد،مرحوم حمداله( و سیف الهی حمادی، خدا همه آن ها را رحمت کند اینها از قدیمی هایی بودن که از زمانی که بنده به دیلم آمدم و هیئت را تاسیس کردم در ماه محرم و صفر در این هیئت دمام می زدند و کمکم بودند.

آیا تا الان هم از خارج از شهرستان دعوت شده اید؟

بله خرداد 68 در ایام رحلت امام خمینی (ره) آقای حاج عباس فتاح گفت از بوشهر زنگ زدند و گفتند یک هیئت دمام زنی از دیلم بفرستید برای مراسم ارتحال امام، ما هم به همراه مرحوم درویش جوهری و چندتا از بچه های دیگر هیئت به تهران رفتیم و هنوز مراسم خاکسپاری امام تمام نشده بود و ما پس از خاکسپاری به بیت امام رفتیم و در حضور مرحوم حاج احمد آقا خمینی دمام زنی کردیم و مرحوم حاج احمد آقا خیلی از ما استقبال کرد و گفت این هیئت دوباره دمام بزند و تقدیرنامه به ما دادند.

آیا به کربلا مشرف شده اید ؟

حمادی: نه هنوز به کربلا نرفتم و بزرگترین آروزیم این که با بچه های هیئت دمام زنی به کربلا بروم و در بین الحرمین دمام بزنم. قربون آقا امام حسین (ع) برم یا امام حسین (ع) این آرزوی ما را در این ماه عزیز برآورده کن.

السلام علیک یا ابا عبدالله
السلام علیک یا ابا عبدالله



یا حسین!

سلام بر شمشیرها ونیزه های مومنی که به هواداری تو شکسته به خاک افتادند.

سلام بر دستهایی که به خاطر تو در حاشیه فرات ماندگار شدند .

و سلام بر خیمه هایی که بی تو سوختند.

 سلام بر واژ هایی که بر زبان مبارک تو چشم به دنیا گشودند.

سلام بر نگاههایی که سکوت نکردند.

هنوز هم شنهای سوگوار دشت کربلا  شیون کنان لبهای تشنه تورا زمزمه می کنند.

 و هنوز هم زخمهای بیکران تو ، بر کرانه فرات مظلومیتت را بر دلهای زائرین نجوا می کنند.

در یک سو تو بودی وعشق ودر دیگر سو کفر بود و مکاره ای که به هزار حیله، دست فرا برد تا عطر خوش تو عالمگیر نشود.

ای خون خدا!

چگونه می توان شرح پریشانی کجاوه های غریب شما را باز نوشت؟

چگونه می توان آن خاطره خوابگون را که به یک دم ،آرامش زمین را آشفت، باز گفت؟

ای پسر علی((ع))! ای مظلوم ترین عاشق!
کاروان تو دیر سالی ست که از شام گذشته است وبی تو، هنوز صبح نیامده است و سنگها پوست انداخته اند اما فانوس سرخ تو هرسال، محرم، در تکیه کوچک ما، در بلورینه اشکها هزار برابر می شود...

اربعین که فرا می رسد ومحرم وصفر به ظاهر ناقوس خاموشی را می نوازد اندوهی ناخواسته تمام وجود شوریدگان وعزاداران حسینی را فرا می گیرد. آنان که دل باخته اند در این وادی دل باختگی، گمشده خود را می جویند. شاید می توان به جرائت گفت دیار دیلم از معدود شهرهایی است که همه ساله در طول دوماهه محرم وصفر آئین عزاداری، پامنبری و روضه خوانی آن با شور وشکوه برگزار می گردد ومی توان گفت بسیاری ازمناطق کشور عزاداری خود را به دهه اول محرم و ده آخر صفر ختم می کنند. نمی خواهم بگویم که رسم آنان درست است یا رسومات ما دیلمییان .اما یک چیز که برای همگان به اثبات رسیده شور وحال آغاز محرم واندوه وشاید شور پایانی آن است که همه دل دادگان را فرا می گیردواینکه به فول منبریون هیچ گاه شعله محرم درطول تاریخ خاموش نشده وشعله ارادت آن هرسال شعله ور تر می شودو این شعله با بود یا نبود من تو و هیزم های ما اتشتعال نیافته بلکه گرمای آن ازهمان شور درونی عزاداران حسینی است که دست خود آنان هم نیست و اما یک چیز هست که باید به ان پرداخت ای که آن همه کسانی بودند که با تمام وجود عزا وماتم حسینی را گرم نگه می داشتند ولی خود اکنون زیر خروارها خاک سرد خاموش آرامیده اند.اما این عزاداری هم گرم است و هم پر هیاهو، چه آنان که پارچ آب برست می گرفته اند یا نوحه سرایی می نموده اند یا خانه ومغازه خود را به آماده نمودن اسباب وابزار گرم نمودن عزاداری تعلق می دادند یا بر ترک اسب تعزیه ونعش وکتل ودر لباس اهل حرم نقش بازی می کردندو.... همه وهمه در دوره های گذشته بوده اند واکنون دربین ما نیستند.امید که صاحبان عزا یاریگر آنان درآن سرا باشند . جا دارد ما نیز در این وبلاگ از آن رفتگان پر هیاهو وپرشور وعشق به نیکی یاد کنیم . انشاء اله خداوندیاری دهد نامی را از قلم نیاندازم وشما نیز در این راه به من کمک کنید تا کسی از رفتگان عزاداری دیروز حسینی خاموش نمانند گر چه نام آنان هیچگاه خاموش نمی ماند ونخواهد ماند از جمله مرحومین حاج رئیس دیلمی پور وحاج بشیر بشیری(میزبانان روحانیون و روضه خوانان مجالس امام حسین (ع)حاج اسماعیل وحاج غلامحسین دیلمی،حاج عبدالنبی قارونی مداح وخیاط علم عزای حسینی،حاج ابوالقاسم شریفی،حاج جعفرشاکری (آخوند)واجدادایشان و اجداد خاندان ذاکری وبرمکی،ملامحمدحسین آخوند(برمکی) عبدالنبی،حاج نعمت الله وحاج عباس برمکی،حاج مصطفی آخوند(خدامی)و اجداد پارسا وخادمی (متولیان حسینیه اعظم)،احمدخادم،حاج محمود خدایاریان(خیر و بانی زینبییه)حاج عبدالرسول خدایاریان،استاد ماشاءالله وسیف الله سلیمی،حاج عبداله و حاج مرتضی قصابکار وعبدالله قصابی،حاج عبدالنبی وحاج عبدالحسین رئوف ،کربلایی قباد رمضانی،حاج منصورمعتمد،حاج حیدرجوکاری،حاج(کربلایی)ناصراژدری،کربلایی محمد داوودی(شاعر اهل بیت)احمدداوودی،حاج ابراهیم امید،حاج محمد،حاج عبدالرسول وحاج محمودسعیدی،مرتضی حسین زاده (فیاضی)میرزا علی فصیحی،حاج سید جبل اشرف،حاج سید عنایت الله فاطمی،حاج محمد علی خاکپور،حاج سید طالب هاشمی،بابک کپتان، کربلایی عباس مزارع، کربلایی احمد غلام زاده،کربلایی خلیفه مزارع،کربلایی منصورکنارکوهی کربلایی هادی گله گیر،بشیردیلمی و ...خدایشان بیامرزاد. (خوانندگان عزیز اگر کسی از قلم افتاده مدیون یادآوری و اطلاع رسانی شما هستم ) درپی درج مطلب فوق ودرخواست از همکاری ومشارکت خوانندگان عزیز برخی دوستان وهمشهریان گرامی نام برحی مرحومین خادم امام حسین (ع) را یادآورنمودند. به ویژه جناب آقای غلامرضاجوکار من با تقدیر از همه این عزیزان، اسامی مورد اشاره آنان را عینا" درج می نمایم.مرحومین حاج اسدالله وحاج نعمت الله صادقی،حاج جوادشیدا،حاج رضا صابری، حاج محمد روغنی، میرفرج چپکش(فرید) علم خواجه،کریم علی(علی پور)،زائرحسین آردی ،عبدالحسین ومصطفی بشیری، حاج غلامحسین خلیجی،حاج محمدحسن آزاد،حاج محمودوحاج غلامشاه دامغانی،حاج حسین غضبانی ،محمد وفضل الله کربلایی حاجی بابا (براهیمی)،عبدالنبی بشیردیلمی، حمید نوبخت،ناخداحاج رحیم تنگسیری،حیدرتنگستانی فرد،محمدحقیقت،رحیم وفلکناز اسماعیلی زاده،ابراهیم شوشتری،حاج صمددیلمی،جابر وعبدل وحاج ابراهیم عباسیان،نادر قنواتی،